ย้อนกลับไปในอดีตที่นี่เคยเปิดฟาร์มหมู ดำเนินกิจการมานานเกือบ 40 ปี จนกระทั่งเมืองเริ่มขยายตัว บ้านเรือนขยับมาใกล้ชิดขึ้น รอบรั้วมีโรงเรียนสร้างขึ้นมาใหม่ กิจการฟาร์มหมูก็ต้องปรับตัวตามไป ผสมกับบริบททางเศรษฐกิจเริ่มเปลี่ยนแปลง ต้นทุนการทำกิจการฟาร์มหมูสูงขึ้น ประกอบกับจูนมองเห็นโอกาสพัฒนาฟาร์มต่อในรูปแบบอื่น

“จูนเป็นลูกหลานชาวเกษตรกร ขณะเดียวกันจูนเรียนจบด้านศิลปะมา ทำงานเกี่ยวกับกระบวนการสอนสำหรับเด็กด้วย จูนตัดสินใจเปลี่ยนฟาร์มหมูมาเป็นฟาร์มจดจำ ตั้งใจใช้ดินเป็นสื่อหลัก ให้ทุกคนกลับมาเชื่อมโยงกันผ่านดิน ส่วนพื้นที่เล้าหมู จูนก็ยังคงเก็บไว้เหมือนเดิม โดยใช้ศิลปะเข้ามาช่วยฟื้นฟูและคืนชีวิตให้พื้นที่ตรงนี้”

จูนเล่าย้อนกลับไป กิจการฟาร์มหมูปิดตัวลงประมาณ 7-8 ปีก่อน ปัจจุบันหลงเหลือร่องรอยไว้เพียงเสาไม้ เล้าหมูว่างเปล่า และความทรงจำจากปากเจ้าของพื้นที่

ในตอนแรกจูนมี Joon Studio แบรนด์เซรามิกเล็กๆ ของตัวเอง เปิดสอนทำกิจกรรมเวิร์กช็อปปั้นดิน ตอนนั้นยังอยู่บริเวณด้านนอกพื้นที่ฟาร์มจดจำ พอมีผู้คนแวะเวียนมาทำร่วมเวิร์กช็อปปั้นดินแบบไม่ขาดสาย จนกระทั่งช่วงวิกฤตโควิด-19 ผู้คนโหยหาธรรมชาติ ประกอบกับโรงเรียนเริ่มนำเด็กๆ มาทัศนศึกษา เพื่อทำเวิร์กช็อปปั้นดินมากขึ้น

หลังจากกิจการฟาร์มหมูปิดตัวลง จูนย้าย Joon Studio มาอยู่ด้านในฟาร์มจดจำ กลับคืนสู่ผืนดินผืนเดิมของครอบครัว เปลี่ยนชื่อเป็น Cafe Joon Studio โดยใช้บ้านหลังเดิมแปรเปลี่ยนสภาพเป็นสตูดิโอ เปิดเป็นทั้งคาเฟกับพื้นที่ทำกิจกรรม ส่วนเล้าหมูได้รับการทำความสะอาดใหม่ คงสภาพแบบเดิม เพื่อเป็นแหล่งการเรียนรู้ เชื่อมโยงอดีตของรุ่นแม่สู่การสร้างสรรค์ในรุ่นลูก

Cafe Joon Studio เป็นสตูดิโอกึ่งคาเฟ ด้านในมีกิจกรรมเวิร์กช็อปให้เลือกทำเพียบ วันที่เราเข้าไปมีกิจกรรมเพนต์เซรามิก เพนต์กระเป๋าสะพายข้าง วาดภาพบนแคนวาส ร้อยเครื่องประดับ ออกแบบสร้อยคอหรือกำไลข้อมือ ที่สำคัญคือปั้นดินเซรามิกมีให้เลือกทั้งแบบปั้นขึ้นรูปด้วยมือ และปั้นบนเครื่องแป้นหมุนไฟฟ้า

ในส่วนของการปั้นดินเซรามิก ใช้เวลาเรียนประมาณ 1.30 ชั่วโมง มีให้เลือก 3 ช่วงเวลา ได้แก่ 10.00 – 11.30 น. , 13.00 – 14.30 น. และ 15.00 – 16.30 น.

มีป้ายติดหน้าประตูว่า ที่ Cafe Joon Studio มีน้องแมวชื่อจดจำอยู่ด้วยนะ แต่ต้องเล่นระวังหน่อย เพราะได้ข่าวว่าเจ้าตัวดุมาก สวบพี่ไปหลายคนเลย เสียดายที่วันนั้นเราไปไม่เจอเจ้าจดจำ

นอกเหนือจาก Cafe Joon Studio ฟาร์มจดจำยังแบ่งพื้นที่แยกย่อยออกไปอีกหลายโซน ได้แก่ ดินดีไซน์ เป็นพื้นที่สำหรับร่วมกิจกรรมเวิร์กช็อปสำหรับปั้นดิน ศาลาแดงเป็นซุ้มดูดวง ลานกิจกรรมสำหรับเล่น-เรียนรู้-สร้างสรรค์ และเล้าดินเป็นโรงปั้น โซนนี้เป็นพื้นที่สำหรับพนักงานเท่านั้นนะ เนื่องจากเซรามิกยังไม่แข็งแรง กำลังรอเผาเพิ่มความแข็งแรง

จากฟาร์มหมูจึงค่อยๆ เติบโตขึ้นเป็นฟาร์มจดจำ พื้นที่สร้างสรรค์ศิลปะและระบบนิเวศแห่งการเรียนรู้ ที่พร้อมเปิดบ้านต้อนรับทุกคนให้เข้ามาสัมผัสความอบอุ่น และสร้างความทรงจำร่วมกันบนผืนดินแห่งนี้

“ฟาร์มจดจำมีหลายหมวดหมู่ พาร์ตการเกษตร ศิลปะ ธรรมชาติ และอนาคตก็กำลังจะมีพาร์ตสนุกๆ อีกเพียบ ปีที่แล้วเพิ่งเปิดตัวฟาร์มจดจำอาร์ตสเปซ จัดนิทรรศการ Re-Memory โดยให้ศิลปินมาร่วมค้นหาความทรงจำของอดีตฟาร์มหมู ก่อนจะพัฒนาต่อยอดเป็น LOCAL MYTHS #2 ที่พวกเรา 4 คนลงไปสำรวจพื้นที่และเรียนรู้ความเปลี่ยนแปลงของชุมชนรอบข้างร่วมกัน”

ฟาร์มจดจำอาร์ตสเปซ เป็นพื้นที่สร้างสรรค์ที่ใช้ศิลปะมาสร้างให้เป็นระบบนิเวศแห่งการเรียนรู้ เชื่อมโยงผู้คน ธรรมชาติ และชุมชน มีเสียงใบไม้เสียดสีกันตามแรงลม แสงแดดอุ่นๆ ลอดริ้วผ่านทิวไม้ กลิ่นดินยามเช้าและร่มเงาไม้ใหญ่ช่วยลดความร้อนที่ไล้มากระทบผิว

เรามาร่วมกิจกรรม ปัน • ปั่น • ปั้น ที่เป็นส่วนหนึ่งของนิทรรศการ LOCAL MYTHS #2 จากกลุ่มศิลปินฟาร์มจดจำอาร์ตสเปซ คอลเลกทีฟ ครั้งนี้พวกเราจะได้สำรวจฟาร์มจดจำอาร์ตสเปซและชุมชนข้างๆ ผ่านการขี่จักรยานสังเกตการณ์ เรียนรู้ความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน ธรรมชาติ และสภาพแวดล้อมที่หล่อหลอมวิถีชีวิตของชุมชน

แม้วันที่เราเดินทางไป สายฝนจะกระหน่ำลงมาจนท้องฟ้ากลายเป็นสีดำครึ้ม ฝนตกลงมาฉ่ำเย็นรดลงบนผืนดิน จนทำให้แผนการปั่นจักรยานสำรวจชุมชนต้องถูกยกเลิกกะทันหัน แม้ทุกอย่างจะผิดไปจากแผนที่วางไว้ทั้งหมด แต่เพราะตั้งใจมาเพื่อเรียนรู้และอยู่ร่วมกับธรรมชาติ เราจึงเรียนรู้ที่จะเปิดใจโอบรับทุกผลลัพธ์ที่ธรรมชาติตั้งใจรังสรรค์ และปรับตัวไปตามจังหวะของสายฝน ปรับแผนไปตามสิ่งที่ธรรมชาติอยากให้เป็น

ถัดมาถึงเวลาลงมือปั้นดินจากผืนดินในฟาร์มจดจำ บันทึกประสบการณ์ผ่านร่องรอยบนนิ้วปลายนิ้วถ่ายทอดสู่ดิน ภายหลังจูนนำผลงานที่เราร่วมกันสร้างสรรค์ในกิจกรรมครั้งนี้ไปจัดแสดงต่อในนิทรรศการ LOCAL MYTHS #2 ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)

การเดินทางของนิทรรศการ LOCAL MYTHS #2 ถือเป็นก้าวสำคัญของฟาร์มจดจำอาร์ตสเปซ ที่ได้ขยับขอบเขตงานศิลปะไปจัดแสดงใน BACC โดยศิลปินทั้ง 4 ท่านร่วมไปออกปั่นจักรยานสำรวจภูมิทัศน์รอบฟาร์มจดจำ บันทึกภาพวิถีเกษตรกรรม แรงงานต่างชาติ และธรรมชาติรอบตัว นำมาถ่ายทอดผ่านวิดีโอ เสียง และงานปั้นดินเหนียวจากคลองที่ชาวบ้านร่วมกันสร้างเป็นเมืองจำลอง โดยไฮไลต์คือผู้ชมสามารถปั่นจักรยานในงานเพื่อให้พลังงานไฟฟ้าขับเคลื่อนให้ดินที่ปั้นขยับมีชีวิต

หลังจากนั้นผลงานศิลปะทั้งหมดจะนำกลับมาจัดแสดงต่อที่ฟาร์มจดจำ เพื่อเปิดโอกาสให้คนในพื้นที่เข้ามาซึมซับผลงานที่บอกเล่าเรื่องราวความเปลี่ยนแปลงของบ้านตัวเอง

พอสายลมเปลี่ยนทิศ ทิวแถวต้นไม้ใหญ่เป็นป้อมปราการธรรมชาติ จูนสังเกตทิศทางการเคลื่อนตัวของแดด ลม และการไหลของสายน้ำยามฝนพรำ เพื่อออกแบบพื้นที่และกิจกรรมให้สอดคล้องกับจังหวะของธรรมชาติ

กิจกรรมไฮไลต์ของฟาร์มจดจำคือการนำดินจากทั่วทุกสารทิศมาให้เด็กๆ สังเกต เรียนรู้ ดมกลิ่น และสัมผัสเพื่อเรียนรู้วิถีชีวิตของธรรมชาติ ดินแต่ละแห่งบอกเล่าร่องรอยประวัติศาสตร์ บันทึกความทรงจำ และร่องรอยอดีตจากการเดินทางมาหลายยุคสมัย

“จูนตั้งใจให้ฟาร์มจดจำกลายเป็นแหล่งเรียนรู้เรื่องดิน ดังนั้นทุกคนที่มาจะได้ลองสัมผัสดิน ตั้งแต่ดินในฟาร์มจดจำ ดินจากราชบุรี ดินจากโคราช ดินจากด่านเกวียน ไปจนถึงดินหางดงจากเชียงใหม่”

ดินธรรมดาที่คนมองข้ามและเหยียบย่ำอยู่ทุกวันพอนำมาผสมผสานเข้ากับศิลปะ ดินแต่ละก้อนจึงกลับมามีชีวิต สะท้อนเอกลักษณ์เฉพาะถิ่น และเพิ่มมูลค่าทางจิตใจของคนที่ตั้งใจปั้นมันขึ้นมา

“เด็กในพื้นที่ตกใจมากพอรู้ว่า คนเมืองตั้งใจขับรถมาเพื่อปั้นดิน สิ่งนี้ทำให้พวกเขาตระหนักว่าทรัพยากรรอบตัวมีคุณค่าแค่ไหน จนเกิดเป็นความภาคภูมิใจ และหันกลับมารักผืนดินบ้านเกิดของตัวเองมากขึ้น”

กระบวนการเรียนรู้ผ่านการใช้ดินมาสร้างสรรค์​เป็นผลงานศิลปะ กลายเป็นสะพานเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนต่างเมืองกับเด็กๆ ในท้องถิ่นเข้าด้วยกัน ทุกองค์ประกอบของฟาร์มจดจำขับเคลื่อนโดยให้ธรรมชาติทำหน้าที่เป็นครูสอน ชวนให้ทุกคนวางหน้าจอโทรศัพท์ลง แล้วหันกลับมาใช้สองมือสัมผัสผืนดิน ฟังเสียงสายลม เติบโตไปพร้อมกับชุมชนรอบข้างแบบยั่งยืน

“จูนเชื่อว่าพื้นที่ตรงนี้ไม่สามารถเติบโตคนเดียวได้ พวกเราต้องเติบโตไปพร้อมกับชุมชน ศิลปิน และทุกคนที่แวะเวียนเข้ามาสร้างความทรงจำร่วมกัน”