จากตึกเก่าใน อ.เมืองอุดรฯ กลายเป็นพื้นที่สื่อสารศิลปะ โดย ปณชัย ชัยจิรรัตน์ (อุ้ย) และ ปุญญิศา ศิลปรัศมี (ส้มโอ) แนวคิดของ NOIR ROW คือใช้เลนส์ศิลปะสำรวจคุณค่าที่ยึดโยงกับความเป็นอุดรธานี เพราะอุดรธานีเป็นจังหวัดที่มีประวัติศาสตร์พื้นที่ยาวนาน โดยเฉพาะช่วงสงครามเย็นและการตั้งฐานทัพของทหารสหรัฐ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของตัวตนจังหวัดที่เลือนรางลง ที่นี่จึงตั้งใจให้เป็นที่ที่ศิลปะจะได้แสดงออก และเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้แลกเปลี่ยนซึ่งกันและกันของคนอุดรฯ ผลงานของที่นี่จึงมักพ่วงมาด้วยการนำประเด็นใกล้ตัว วัตถุทั่วไป หรือการนำเอาบริบทท้องถิ่นมาตีความใหม่ในงานศิลปะและสร้างบทสนทนา

Patani Artspace เป็นอาร์ตสเปซและกลุ่มศิลปินแห่งแรกในภาคใต้ ก่อตั้งขึ้นโดย ผศ.เจะอับดุลเลาะ เจ๊ะสอเหาะ ที่ต้องการให้คนรู้จักปัตตานีในมุมอื่น ลบภาพจำหรือภาพลักษณ์ลบๆ ที่ผู้คนมักคุ้นชิน เรียกได้ว่าปัตตานีอาร์ตสเปซคือพื้นที่ทางศิลปะอันสำคัญมากที่สุดแห่งหนึ่งของภาคใต้เลยก็ว่าได้ เพราะศิลปินจากสามจังหวัดชายแดนใต้มาแสดงตัวตน และแสดงผลงานกันที่นี่

ปัตตานีอาร์ตสเปซจึงเป็นพื้นที่ที่เผยแพร่วัฒนธรรม และมีการจัดกิจกรรมหลากหลาย ทั้งนิทรรศการ เสวนา เวิร์กช็อป ฉายหนังสั้น และการจัดเทศกาลต่างๆ โดยกิจกรรมส่วนใหญ่มักเล่าและสะท้อนปัญหาความรุนแรงในพื้นที่จากมุมมองของผู้อยู่กับเหตุการณ์จริง อย่างเทศกาล Kenduri Seni Patani ที่เพิ่งจบลงไปก็จัดขึ้นที่นี่เช่นกัน

Baan Noorg ถือเป็นกลุ่มองค์กรศิลปินที่ไม่แสวงกำไร เกิดจากคู่ศิลปิน jiandyin อย่างจิรเดช และพรพิไล มีมาลัย ที่ได้สร้างพื้นที่ใน อ.โพธาราม (หนองโพ) จ.ราชบุรี ให้พื้นที่ศิลปะและเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ โดยชื่อกลุ่มมาจากคำว่า “บ้านนอก” ที่หมายถึงชนบทอย่างตรงไปตรงมา เพราะเป้าหมายของทั้งคู่คือการหาความเป็นไปได้ในการแลกเปลี่ยนและอยู่ร่วมกันในชุมชนราชบุรี พร้อมสร้างความยั่งยืนให้ชุมชนด้วย

ที่นี่มักจัดโปรแกรมเพื่อศิลปินและโปรแกรมสำหรับชุมชน เพื่อให้ศิลปะทำงานกับพื้นที่ และขณะเดียวกันก็ให้เรื่องราวของพื้นที่ได้ถูกส่งต่อและถ่ายทอดมาในรูปแบบศิลปะแขนงต่างๆ ได้ โดยบ้านนอกได้มีโปรแกรมหลักคือ day OFF LABoratory (OFF LAB) ที่ทำงานกับสมาชิกชุมชน เช่น เกษตรกรโคนม พระ และผู้อำนวยการโรงเรียน, NongpoKiDdee (NPKD) ที่ปลูกฝังความตระหนักด้านอัตลักษณ์วัฒนธรรมและสิ่งแวดล้อมให้เด็กและชุมชน และ NPKD Social Enterprise ในระดับนานาชาติ ซึ่งล่าสุดกลุ่มบ้านนอกได้เป็นกลุ่มที่นำวิธีการทำงานกับอาร์ตสเปซที่ราชบุรีไปปรับใช้กับการจัดเทศกาล Thailand Biennale Rayong 2027 อีกด้วย

ชั้นสองของตลาดพะเยาอาเขตถูกเปลี่ยนให้เป็นอาร์ตสเปซ โดยผู้ก่อตั้งอย่าง ปวินท์ ระมิงค์วงศ์ ซึ่งก่อนหน้านี้ ARTCADE เริ่มจากบ้านเช่าเล็กๆ ก่อนจะได้ทุนจาก CEA ในปี 2564 เพื่อมาเปลี่ยนแปลงชั้นสองของตลาดให้เป็นพื้นที่ศิลปะในแบบที่เจ้าของตลาดสนับสนุนด้วยการไม่คิดค่าเช่า คิดเฉพาะค่าไฟเท่านั้น

ARTCADE แนวคิดริเริ่มจากการมองเรื่องการชุบชีวิตพื้นที่เดิม ปวินท์มองว่า ตลาดเก่าของพะเยาซบเซาลงไปมาก เพราะการเข้ามาของออนไลน์ช็อปปิงและโรคโควิด-19 การมีพื้นที่ตรงนี้จึงทำให้ผู้คนยังได้แวะเวียนเข้ามาที่ตลาดแห่งนี้ ศิลปะเป็นตัวกลางที่ดึงให้คนกลับมาเติมชีวิตให้ตลาดเก่า โดยเฉพาะในเทศกาลศิลปะและการสร้างสรรค์พะเยา (Phayao Arts & Creative Festival) ที่สามารถพาผู้คนมากกว่า 800 คนที่เดินขวักไขว่แวะเข้าตลาด ทำให้พ่อค้าแม่ค้าที่ยังคงอยู่ที่ตลาดเริ่มเห็นความหวัง

อีกหนึ่งจุดหมายปลายทางของการไปสงขลา คือการได้แวะ a.e.y.space สักครั้ง ที่นี่คืออาร์ตสเปซที่ตั้งอยู่บนถนนนางงาม ย่านเมืองเก่าสงขลา โดย เอ๋ย-ภากร รุจิรวิไล ลูกหลานที่โตในซอยเมืองเก่าสงขลา ได้กลับมารับช่วงต่อดูแลบ้านไม้ยุค 1930 ที่ทรุดโทรมไป และได้ปรับเป็นแกลเลอรีรวมถึงที่พักศิลปิน โดยมักใช้พื้นที่นี้เล่ามุมมองประวัติศาสตร์สงขลา

a.e.y.space ถือเป็นแกลเลอรีแห่งแรกของเมืองเก่าสงขลา โดยชั้นบนเป็นพื้นที่พักและทำงานของศิลปินที่มาเยือน ความพิเศษของที่นี่การที่มักจะเปิดประตูทิ้งไว้ให้ใครเข้าก็ได้ เพราะที่นี่มักมีอีเวนต์เวียน และเป็นพื้นที่ที่พร้อมให้ผู้คนเดินเข้ามาใช้พื้นที่ตรงนี้เพื่อพูดคุยแลกเปลี่ยนกัน นอกจากนี้ที่นี่ยังเป็นพื้นที่ที่ใช้จัดเทศกาลต่างๆ อย่าง Made in Songkhla, Singorama และ Pakk Taii Design Week อยู่เสมอด้วย

อีกหนึ่งอาร์ตสเปซของจังหวัดชายแดนใต้ ที่เป็นทั้งสตูดิโอและแกลเลอรี เกิดขึ้นจาก คีตา อิสรั่น และ ปราชญ์ พิมานมาน ได้เปลี่ยนบ้านพักส่วนตัวให้กลายเป็นพื้นที่ให้ศิลปะได้เข้าไปทำงานกับคนนราธิวาส โดยจัดสรรให้อาร์ตสเปซนี้มี 4 ส่วน ได้แก่ ห้องนิทรรศการ ห้องเรียนศิลปะ ห้องสมุดศิลปะ และโซนศิลปินพำนักสำหรับศิลปินรุ่นใหม่ ผลงานส่วนใหญ่ที่แสดงงานที่นี่ เป็นผลงานของศิลปินท้องถิ่นและกลุ่มศิลปินเล็กๆ ที่ต้องการพื้นที่แสดงผลงาน

นิทรรศการมักหมุนเวียนปีละ 2-3 ครั้ง โดยส่วนใหญ่มักเป็นงานที่พูดถึงผู้คน พื้นที่ชายแดนใต้และมองเรื่องศิลปะท้องถิ่นเป็นหลัก ควบคู่ไปกับการเปิดให้มีศิลปินพำนักและกิจกรรมชุมชน เช่น เวิร์กช็อปศิลปะเด็ก และการตั้งวงสนทนา โดยความตั้งใจของที่นี่ไม่ได้สื่อสารแค่กับเฉพาะคนที่ที่มีพื้นฐานศิลปะ แต่ที่นี่อยากให้ศิลปะเข้าถึงทุกคนในแบบที่ไม่ต้องมีพื้นฐานเป็นหลัก

เพราะศิลปะดีๆ ไม่ได้มีให้ดูแค่ในกรุงเทพฯ มหานคร นี่อาจเป็นแนวคิดที่เป็นจุดเริ่มต้นของ Qubism Art Space ที่ เซน–ศุภชา เสน่ห์งามเจริญ และ มอส-ณัฐพล ปัญญาทา เริ่มเปิดพื้นที่แห่งนี้ครั้งแรกในเดือนตุลาคม 2565 ด้วยคอนเซปต์ที่มองถึงรอยต่อ จิกซอว์ และ cubic จนถูกผสานรวมกันเป็นคำว่า Cubism โดยเปลี่ยนตัว C เป็น Q แทน

Qubism ต้องการสร้างพื้นที่แห่งรอยต่อที่ให้ศิลปินรุ่นใหม่ได้มีพื้นที่แสดงผลงาน และให้คนกรุงเทพฯ เห็นว่า นครปฐมมีเมล็ดพันธุ์ศิลปะที่ดี เพราะทั้งเซนและมอสมองว่า จริงๆ แล้วนครปฐมเป็นอีกเมืองที่ควรมีที่อยู่ให้กับงานศิลปะที่ดีได้ เพราะด้วยค่าครองชีพและค่าเดินทางที่ถูกกว่ากรุงเทพฯ กลับกันการส่งผลงานเผื่อจัดแสดงที่กรุงเทพฯ เองก็ไม่ได้ง่าย การขอพื้นที่เพื่อจัดแสดงงานก็ช่างยากลำบากและใช้การรอคอยซ็ำแล้วซ้ำเล่า อาร์ตสเปซแห่งนี้จึงเกิดจากแรงบันดาลใจเหล่านั้น Qubism ไม่ได้แค่เปิดพื้นที่ให้กับศิลปินนครปฐม แต่ต้องการให้พื้นที่นครปฐมเป็นพื้นที่ที่เปิดรับทุกการมาของศิลปะดีๆ ผ่านพื้นที่ Qubism นั่นเอง

ทำไมขอนแก่นถึงยังมีพื้นที่ทางศิลปะน้อยเหลือเกิน? นี่คือคำถามของ ต้อง-อุกฤษฏ์ จอมยิ้ม และ ตั้ม-มนพร รอบรู้ ที่เมื่อปี 2017 ได้เริ่มขับเคลื่อนศิลปะกับเพื่อนกลุ่มศิลปินในชื่อ YMD (Your Mother Die) Art Space โดยขับเคลื่อนศิลปะมาเรื่อยๆ จนกระทั่งในปี 2021 ได้ร่วมกันจัดเทศกาล S.O.E Our City Old Town 2021 แต่ทีม YMD ยังคงอยากทำงานขับเคลื่อนศิลปะในขอนแก่นต่อไป จึงเปิดพื้นที่ศิลปะในชุมชนอีกครั้ง โดยพื้นที่ของ ‘ใหม่อีหลี’ อาร์ตสเปซเดิมขนาดเล็กตรงสี่แยกในเมืองขอนแก่น ให้กลายเป็นพื้นที่แสดงงานและจัดกิจกรรมศิลปะ KULTX

นอกจากนิทรรศการหมุนเวียนแล้ว KULTX ยังมีกิจกรรมร่วมกับชุมชน วงเสวนา การฉายภาพยนตร์ รวมถึงการรวมกลุ่มทำอาหารและแจมดนตรีด้วย และพื้นที่นี้จึงทำให้เทศกาล S.O.E ยังไปต่อกับขอนแก่นได้ อย่างล่าสุดมี S.O.E: Sound of Era ปี 2025 ซึ่งขยายพื้นที่แสดงงานออกไปถึงพื้นที่ท้องถิ่นขอนแก่นและโรงเรียนโสตศึกษาขอนแก่นด้วย