“อดีตที่นี่เคยเป็นโรงแรมทหารบก โรงแรม 3 ชั้นสุดหรูในยุคสมัยจอมพลแปลก พิบูลสงคราม” เชษฐ์กล่าวเปิดประเด็น

โรงแรมทหารบกสร้างขึ้นราว พ.ศ. 2481 ภายใต้วิสัยทัศน์ของจอมพลแปลก พิบูลสงคราม เพื่อให้เป็นโรงแรมรับรองข้าราชการทหารระดับสูง นายช่าง คณะสำรวจ หรือกระทั่งชาวต่างชาติที่เดินทางมาติดต่อราชการ ในยุคสมัยนั้นถือเป็นโรงแรมตึกปูน 3 ชั้นที่ทันสมัยที่สุดในลพบุรี

จอมพล แปลก พิบูลสงคราม มีบทบาทวางผังเมืองลพบุรี เพื่อสร้างให้เป็นเมืองยุทธศาสตร์ทางการทหาร และเมืองอุดมคติตามความทันสมัย เพื่อรองรับให้ลพบุรีสามารถกลายเป็นเมืองหลวงสำรองในยามสงคราม ทำให้ลพบุรีกลายเป็นศูนย์กลางการทหารนับตั้งแต่อดีตจวบปัจจุบัน

ตึกหน่วยงานราชการของไทยนิยมสร้างในรูปแบบสถาปัตยกรรมไทยประเพณี หรือสถาปัตยกรรมคลาสสิกตะวันตกยุคเก่า เน้นความอ่อนช้อย ซับซ้อน มีลวดลายประดิดประดอย ส่วนสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโคเป็นการตัดลวดลายเทอะทะออก แทนที่ด้วยเส้นสายจากรูปแบบเรขาคณิต เน้นความสมมาตร ความโค้งมน ลดทอนรายละเอียดบางส่วนออก

สมัยก่อนนิยมเดินทางด้วยรถไฟเป็นหลัก ดังนั้น การสร้างโรงแรมทหารบกขึ้นบริเวณตรงข้ามสถานีรถไฟลพบุรี จึงเพื่อเป็นทั้งพื้นที่รองรับสำหรับคนเดินทางด้วยรถไฟ และแสดงให้เห็นถึงความทันสมัยของเมืองลพบุรี

เวลาต่อมากาลเวลาไม่เคยนิ่งเฉย มันหมุนพัดผ่าน บริบทเมืองเปลี่ยนแปลง ความจำเป็นทางการทหารแปรเปลี่ยน เริ่มมีถนนตัดผ่านเข้ามาแทนที่เส้นทางรถไฟ โรงแรมทหารบกเปลี่ยนบทบาทให้เอกชนเข้ามาเช่าบริหารต่อ เปลี่ยนชื่อเป็นโรงแรมวิบูลย์ศรี เพื่อรองรับนักเดินทางในยุคต่อมา จากนั้นตัวตึกก็เริ่มหมุนเวียนเปลี่ยนมือไปทำธุรกิจอีกหลายประเภท

สภาพเศรษฐกิจเริ่มเปลี่ยนแปลง ศูนย์กลางความคึกคักของเมืองเริ่มย้ายออกไป โรงแรมวิบูลย์ศรีค่อยๆ ลดบทบาท จนกระทั่งปิดตัวลง และปล่อยทิ้งร้างยาวนานกว่า 20 – 30 ปี ช่วงโรงแรมทิ้งร้าง ตึกที่เคยหรูหรากลายเป็นพื้นที่อาศัยของฝูงลิง พวกมันยึดครองพื้นที่ทุกชั้น ทำลายโครงสร้างบางส่วน จนคนหลีกเลี่ยงเข้าใกล้

ปัจจุบันพอฝูงลิงเริ่มลดจำนวนลง ไม่มีใครคาดคิดว่า ตึกร้างไร้ชีวิตใกล้ถูกลืมเลือนไปพร้อมกับกาลเวลาจะได้รับการปัดฝุ่นใหม่ ปลุกให้ตื่นขึ้นมาเล่าประวัติศาสตร์ของเมืองลพบุรีอีกครั้ง

ในฐานะ Art Deco Cafe and Gallery

โรงแรมทหารบกเป็นตึกปูน 3 ชั้น ลักษณะสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโค ถือว่าทันสมัยเทียบเท่าโรงแรมรถไฟหัวหิน ในแต่ละชั้นมีห้องอาบน้ำกับห้องสุขาแยกกัน มีระเบียงขนาดพอเหมาะให้เดินออกมารับลมชมวิว ที่สำคัญคือมีชั้นดาดฟ้าสำหรับชมเมืองหรือชมดวงดาว ถือเป็นมาตรฐานโรงแรมระดับสูงในสมัยจอมพลแปลก พิบูลสงคราม

“สมัยจอมพลแปลก พิบูลสงคราม นิยมสร้างสถานที่ราชการในลักษณะสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโค ซึ่งสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโคในไทยส่วนใหญ่สร้างขึ้นในยุคหลังการปฏิวัติ พ.ศ. 2475 ตัวตึกถือเป็นวัตถุปฏิวัติ แสดงออกถึงสัญญะทางการเมือง สื่อถึงความเชื่อมั่นต่อระบอบประชาธิปไตย ความเท่าเทียม และความทันสมัยแบบใหม่ เพื่อลดทอนอำนาจทางสถาปัตยกรรมของระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์เดิม” เชษฐ์ให้ข้อมูล

การตัดทอนลวดลายวิจิตรบรรจงแบบชนชั้นสูงออก แทนที่ด้วยเส้นสายเรขาคณิต คือการประกาศเชิงสัญลักษณ์ว่า ตึกเหล่านี้ไม่ได้สร้างเพื่อแสดงความยิ่งใหญ่ของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่สร้างเพื่อทำหน้าที่รับรองประชาชน และข้าราชการอย่างเท่าเทียม

ขณะเดียวกัน คณะราษฎรประกาศอุดมการณ์บริหารประเทศผ่านหลัก 6 ประการ ได้แก่ เอกราช ปลอดภัย เศรษฐกิจ เท่าเทียม เสรีภาพ และการศึกษา ทำให้สถาปนิกในยุคนั้น เช่น พระสาโรชรัตนนิมมานก์ หรือจิตรเสน อภัยวงศ์ นำอุดมการณ์มาตีความเป็นองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรม พบเห็นได้ตามตึกสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโค

เชษฐ์บอกใบ้ให้เราลองสังเกตมองช่องหน้าต่างสี่เหลี่ยม แบ่งซีกซ้ายกับซีกขวาเท่ากัน และส่วนใหญ่มักมีช่องหน้าต่าง 6 ช่อง เพื่อสอดแทรกถึงอุดมการณ์ของคณะราษฎร

จากอดีตโรงแรมรับรองของกองทัพเปลี่ยนผ่านสู่โรงแรมเอกชน ก่อนจะได้รับการชุบชีวิตใหม่ เปลี่ยนสถานะจากโรงแรมกลายมาเป็น Art Deco Cafe and Gallery โดยยึดแนวทางการปรับปรุงตึกเก่าในรูปแบบการอนุรักษ์ให้คงสภาพเดิมมากที่สุด

เชษฐ์เลือกไม่กะเทาะร่องรอยบาดแผลตามกาลเวลาออกไป เขาใช้วิธีปัดฝุ่น วางระบบสาธารณูปโภคใหม่ ทั้งระบบไฟฟ้า น้ำประปา เพื่อให้อาคารปลอดภัย สามารถใช้งานได้จริง และพยายามใช้โครงสร้างดั้งเดิมให้มากที่สุด เพื่อให้ตึกเล่าเรื่องราวความทรงจำด้วยตัวเอง

“แล้วเป็นคนลพบุรีไหม” เราถาม

“ผมไม่ใช่คนลพบุรี แต่เคยเข้ารับราชการอยู่ลพบุรีมาสิบกว่าปี” เชษฐ์ตอบ

“แล้วอะไรทำให้ตัดสินใจเลือกชุบชีวิตโรงแรมทหารบก” เราถามอีกครั้ง

“บ้านเกิดผมอยู่ยโสธร สมัยก่อนตาเคยมาถีบรถสามล้อรับจ้างอยู่ในเมืองลพบุรี ตาเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับโรงแรมทหารบกให้ผมฟังอยู่เนืองๆ จนกระทั่งผมมีโอกาสเข้ามารับราชการ ใช้ชีวิตอยู่ที่นี่สิบกว่าปี มองความงดงามของตึกสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโคมาเนิ่นนาน จนเกิดคำถามว่า ทำไมหลายตึกทรงคุณค่าถึงถูกปล่อยให้รกร้าง ผมตัดสินใจยื่นเรื่องขอเช่าอาคารราชพัสดุเพื่อนำมาปรับปรุงอีกครั้ง”

สำหรับ Art Deco Cafe and Gallery เป็นทั้งคาเฟและแกลเลอรีจัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับโรงแรมทหารบก รวมถึงตึกเก่าแก่ในลักษณะสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโคของเมืองลพบุรี

พื้นที่ชั้น 1 เป็นโซนคาเฟ มีจำหน่ายอาหารกับเครื่องดื่ม เราสามารถนั่งสำรวจนิทรรศการภาพถ่าย และข้อมูลประวัติศาสตร์ของโรงแรมทหารบก อ่านเรื่องราวตึกเก่าสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโคในยุคจอมพลแปลก พิบูลสงคราม พร้อมกับเรียนรู้อดีตของเมืองลพบุรี

ถ้ามาที่นี่แล้วไม่ได้สั่งพิซซาหน้าทรัฟเฟิลถือว่ายังมาไม่ถึงจริงๆ

ถาดพิซซายังไม่ทันวางลงบนโต๊ะ กลิ่นหอมเย้ายวนของทรัฟเฟิลก็พุ่งเตะจมูกขึ้นมาก่อนเลย ตัวแป้งหนานุ่มกำลังดี รสชาติทรัฟเฟิลกลมกล่อม หอมมัน ละมุนลิ้น ใครเป็นสาวกทรัฟเฟิลห้ามพลาดด้วยประการทั้งปวง ส่วนใครยังลังเลอยู่ จานนี้จะเป็นประตูเปิดโลกความอร่อยทำให้ตกหลุมรักทรัฟเฟิล ปักหมุดไว้ในลิสต์จานโปรดได้เลย มาแล้วต้องสั่งเท่านั้น!

ส่วนพื้นที่ชั้น 2 และชั้น 3 บางส่วนปิดไว้เพื่อรอการปรับปรุง แต่ระหว่างทางเราสามารถเดินชมความงดงามทางสถาปัตยกรรมได้ ขณะเดียวกันหากช่วงไหนมีนิทรรศการ หรือจัดกิจกรรมสร้างสรรค์ก็มีโปสเตอร์แปะเรียงรายไว้อยู่

ไฮไลต์ของโรงแรมทหารบกหรือปัจจุบันคือ Art Deco Cafe and Gallery คือการมีดาดฟ้าเพื่อให้เรานั่งมองวิวเมืองลพบุรี หรือกระทั่งส่องดวงดาวยามค่ำคืน เมื่อก่อนดาดฟ้าแห่งนี้เคยเป็นจุดชมวิวที่สูงที่สุดในเมืองลพบุรี สามารถมองทัศนียภาพของเมืองเก่าได้แบบพาโนรามา แม้ในปัจจุบันเมืองขยับขยาย มีตึกคอนกรีตผุดขึ้นมาแทนที่ จนตึกหลังนี้ไม่ได้สูงที่สุดอีกต่อไป

นี่เป็นครั้งแรกที่เราขึ้นมายืนมองเมืองลพบุรีในมุมสูงขนาดนี้ เราเห็นการขยับขยายของเมือง และการหมุนผ่านของกาลเวลาตลอด 7-8 ปีที่ผ่านมา เมืองไม่เคยหยุดนิ่ง ผู้คนยังคงพยายามใช้ชีวิตต่อไป ตึกแห่งนี้ก็กำลังเติบโตและปรับตัวไปพร้อมกับผู้คน

“ผมปรับปรุงโรงแรมทหารบกให้สอดคล้องกับอุดมการณ์ดั้งเดิม คณะราษฎรประกาศให้สถาปัตยกรรมอาร์ตเดโคสื่อถึงระบอบประชาธิปไตย เพื่อความเสมอภาคและความเท่าเทียมของประชาชนทุกคน

“ผมตั้งใจเปิดพื้นที่ Art Deco Cafe and Gallery ให้ทุกคนที่สนใจเข้ามาทำกิจกรรม หรือร่วมนำเสนอสิ่งใหม่ๆ เพราะผมอยากให้ที่นี่กลายเป็นพิพิธภัณฑ์ของประชาชน เป็นแกลเลอรีสำหรับคนธรรมดาทั่วไป ขณะเดียวกัน ผมก็ยินดีเปิดพื้นที่ให้ส่วนราชการ ภาคประชาชน หรือกลุ่มทางการเมือง หากต้องการเข้ามาใช้ประโยชน์ ก็สามารถมาพูดคุยเรื่องเจตจำนงกันก่อนได้”

ช่วงที่ผ่านมา Art Deco Cafe and Gallery ร่วมมือกับกลุ่มคนขับเคลื่อนเมืองและเครือข่ายศิลปิน ขับเคลื่อนเมืองด้วยกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์มามากมาย

‘ดูหนังนั่งตึกเก่า’ กิจกรรมฉายภาพยนตร์คลาสสิกและภาพยนตร์นอกกระแสร่วมกับกลุ่มลพรามา เคยจัดขึ้นช่วงปลายเดือนธันวาคม ใช้พื้นที่บริเวณดาดฟ้าเพื่อฉายหนัง นั่งชมภาพยนตร์บนเก้าอี้พับ ที่อดีตโรงแรมทหารบก โรงแรมสุดหรูในยุคสมัยจอมพลแปลก พิบูลสงคราม เคล้าบรรยากาศแสงไฟสลัวยามค่ำคืน และร่วมพูดคุยแลกเปลี่ยนประเด็นหลังภาพยนตร์จบ

‘Frame to Floor’ เทศกาลวิกหนังและละครจากความร่วมมือกับกลุ่มลพรามา ที่ขยายพรมแดนจากภาพยนตร์บนหน้าจอสู่การแสดงสดบนพื้นที่อดีตโรงแรมทหารบก เปิดพื้นที่ให้เหล่านักเขียนบท ทีมนาฏศิลป์ท้องถิ่น ศิลปิน และคนทำหนังในจังหวัดลพบุรีเข้ามาปล่อยของโดยใช้เงา และเส้นสายเรขาคณิตของตึกอาร์ตเดโคเป็นฉากหลัง เพื่อฉายพลังงานคนรุ่นใหม่ให้เป็นส่วนหนึ่งของหน้าประวัติศาสตร์

‘ย้อนอดีตน้ำประปากับพรรคประชาชน’ วงเสวนาแลกเปลี่ยนประเด็นสังคมร่วมกับพรรคประชาชน โดยใช้พื้นที่จัดกิจกรรมเชิญชวนคนในพื้นที่มาร่วมเสวนา ย้อนมองประวัติศาสตร์ระบบสาธารณูปโภค วิถีชีวิต และการพัฒนาเมืองลพบุรีตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองการพัฒนาเมืองร่วมกันอย่างเท่าเทียม

โรงแรมทหารบกเป็นร่องรอยของเมื่อวาน สะท้อนประวัติศาสตร์เมืองลพบุรีในอดีต ตอนนี้ ตรงนี้ กำลังมีลมหายใจอยู่กับปัจจุบัน และเป็นความหวังของลพบุรีในวันพรุ่งนี้