คริสตจักรแห่งนี้เปรียบเสมือนจดหมายเหตุทางสถาปัตยกรรมที่บันทึกการเข้ามาของอิทธิพลตะวันตกในจังหวัดเชียงราย โดยตัวอาคารออกแบบมาในรูปแบบสถาปัตยกรรมโคโลเนียล มีความสมมาตร หากมองมุมสูงจะเห็นตัวอาคารมีลักษณะเป็นทรงไม้กางเขน ผนังก่อด้วยอิฐแดงตามรูปแบบนิกายโปรเตสแตนต์

ไฮไลต์ต้องมาชมคือกรอบหน้าต่าง สร้างจากหินบริเวณแม่น้ำกก โดยแบกหินในแม่น้ำมาสลักเสลาจนกลายเป็นก้อนสี่เหลี่ยมเพื่อเป็นฐานให้หน้าต่าง และแผ่นศิลาบริเวณฐานรากด้านหน้าของอาคาร จารึกปีที่สร้างเพื่อบ่งบอกประวัติศาสตร์อันยาวนานของตัวอาคาร

ความโดดเด่นสะดุดตาประการแรกคือรูปทรงของหลังคา มีจั่วด้านหน้าที่แยกออกมาถึง 3 จั่ว โดยตกแต่งยอดจั่วและปั้นลมด้วยสรไนตามแบบเรือนขนมปังขิง บนหน้าจั่วมีสัญลักษณ์นกยูงยืนบนวงกลม สะท้อนคติความเชื่อทั้งในแง่ของอำนาจวาสนาบารมีตามคติพม่า และความรุ่งเรืองตามความเชื่อของชาวจีน

ตัวตึกมีรายละเอียดน่าสอดส่องจำนวนมาก เช่น บริเวณประตูและหน้าต่างชั้นบนประดับซุ้มโค้งลายฉลุไม้ลายเถาก้นหอย ถือเป็นการมองศิลปะวิกตอเรียผ่านฝีมือช่างพม่า

เดิมทีสร้างขึ้นเป็นเรือนหอที่แม่เจ้าบัวถา มอบให้แก่เจ้าสุนันตาและหลวงพงษ์พิบูลย์ นับเป็นเรือนที่สะท้อนถึงวิถีชีวิตคหบดีล้านนาชั้นสูงในช่วงรัชกาลที่ 5-6 โดยมีลักษณะอาคารเป็นเรือนไม้สักทองสองชั้น ทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้าแบบสมมาตร ออกแบบในสไตล์บ้านขนมปังขิงที่ได้รับอิทธิพลจากตะวันตก ผสมผสานกับงานฝีมือช่างจีนและล้านนา

ลักษณะเด่นบางส่วนคือหลังคาทรงปั้นหยาแบบมะนิลา มีชายคายื่นยาวเพื่อกันแดดกันฝนเหมาะกับสภาพอากาศเมืองแพร่ และมีสรไนประดับยอดจั่วและปลายปั้นลม ซึ่งเป็นสัญลักษณ์จากยุคกอทิกที่ตกทอดมาสู่สไตล์ขนมปังขิง

อาคารเรียนไม้สองชั้น วางผังอาคารแบบศูนย์กลางและสมมาตรตามแบบฉบับอาคารราชการสยามสมัยใหม่ แม้ชุมชนบ้านหย่วนจะมีรากเหง้าดั้งเดิมเป็นชาวไทลื้อ แต่ตัวอาคารกลับเลือกใช้ภาษาทางสถาปัตยกรรมที่สื่อถึงความเป็นศูนย์กลางของรัฐ แทนการสะท้อนเอกลักษณ์เรือนไทลื้อพื้นถิ่น โดยใช้หลังคาทรงจั่วหัวตัด ช่วยลดความสูงของจั่วลง ทำให้ตัวอาคารดูไม่สูงชันจนเกินไป ให้ความรู้สึกเรียบง่ายและเป็นมิตร

ตัวอาคารเป็นแนวยาววางแกนตะวันออก-ตะวันตก มีมุขกลางขนาดใหญ่สามช่วงเสา ทำหน้าที่เป็นทางเข้าหลัก ไฮไลต์สำคัญคือการทาสีอาคารเป็นสีฟ้า ตัดกับสีขาวของบานประตู หน้าต่าง และราวระเบียง ถือเป็นการแหวกกฎเกณฑ์สีสุภาพแบบราชการ ทำให้อาคารสร้างบรรยากาศสนุกสนาน เป็นอิสระ เหมาะสมกับพื้นที่เรียนรู้ของเด็กวัยอนุบาล

สถาปัตยกรรมแบบลูกผสมโดยหยิบยืมความสมัยใหม่มาปรับใช้เพื่อให้สอดคล้องกับวัฒนธรรมล้านนา ลักษณะเรือนสองชั้น ชั้นล่างก่ออิฐถือปูน ชั้นบนเป็นไม้สักทอง ออกแบบบนผังรูปตัว U จากอิทธิพลจากเรือนตะวันตก หลังคาทรงมนิลาโดดเด่นด้วยยอดจั่วและปลายปั้นลมประดับไม้กลึงทรงแหลม ซึ่งลดทอนการใช้ไม้ฉลุลายแบบขนมปังขิงลง เพื่อเน้นรูปทรงมั่นคง สะอาดตา

แม้จะมีผังอาคารคล้ายบ้านฝรั่ง แต่เจ้าของเรือนยังคงใช้ฟังก์ชันพื้นที่แบบล้านนา คือเปลี่ยนระเบียงทำหน้าที่แทนชาน และห้องโถงยาวให้ทำหน้าที่แทนเติ๋น ไม่มีการกั้นห้องทึบ สะท้อนวิถีชีวิตแบบครอบครัวล้านนา

อาคารก่ออิฐถือปูนสองชั้น ผังรูปตัว U มีความสมมาตรตามแบบสถาปัตยกรรมคลาสสิกของตะวันตก เป็นลูกผสมระหว่างสถาปัตยกรรมแบบจอร์เจียนกับเฟเดอรัล ใช้หลังคาทรงมะนิลาเพื่อให้เข้ากับรูปทรงอาคาร ไม่มีชายคาป้องกันฝนแบบเรือนไทย แต่แก้ปัญหาด้วยการออกแบบพื้นระเบียงด้านหลังให้ลาดเอียง เพื่อระบายน้ำฝนออกจากตัวอาคาร

เอกลักษณ์ที่โดดเด่นมากๆ คือหน้าต่างมีซุ้มโค้งวงโค้งด้านบน เป็นอิทธิผลจากสถาปัตยกรรมเฟเดอรัล ช่วยเพิ่มความอ่อนช้อยให้ตัวอาคาร ทำให้โถงเรียนภายในมีความโปร่ง กว้าง และรับลมได้ดีเยี่ยม

บ้านไม้สองชั้น วางผังรูปตัว L คว่ำ ยกพื้นสูงประมาณ 1 เมตร โดยใช้ฐานรากเสาคอนกรีตซึ่งถือเป็นเทคโนโลยีสมัยใหม่ในยุคนั้น ตัวบ้านเน้นการใช้ผนังและพื้นไม้เข้าลิ้นที่มีความประณีตสูงทั้งหลัง ลักษณะหลังคาทรงจั่วหลักวางตัวแนวเหนือ-ใต้ ส่วนมุขด้านหน้ามีหลังคาจั่วซ้อนสองชั้น พร้อมช่องลมบานเกล็ดเพื่อระบายอากาศใต้หลังคา

ภายในบ้านมีการใช้สถาปัตยกรรมแบบลายเรขาคณิต ตั้งแต่ระเบียงกันตก ช่องลม และราวบันได ใช้ลวดลายเดียวกันเป็นรูปสี่เหลี่ยมผสมกากบาทและสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด ซึ่งคล้ายกับลายก้านแย่งในศิลปะไทยและลายผ้าทอ เป็นเอกลักษณ์โดดเด่นของบ้านหลังนี้

วิหารวัดหัวเวียงหยิบเอาองค์ประกอบศิลปะจากหลากหลายกลุ่มชาติพันธุ์และอิทธิพลตะวันตกมาผสานรวมกัน ด้านในประดิษฐานพระเจ้าพาราละแข่ง พระพุทธรูปทรงเครื่องจำลองจากพระมหามัยมุนี

ตัวอาคารออกแบบใช้ผังรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสแบ่งเป็นสองส่วน คืออาคารประธานขนาดใหญ่และมุขหน้าขนาดเล็ก โดยทั้งสองส่วนมีรูปแบบสถาปัตยกรรมตามขนบความเชื่อของไทใหญ่และพม่า ที่กำหนดให้ส่วนที่สูงที่สุดของกลุ่มอาคารต้องเป็นที่ประดิษฐานพระประธาน

ความโดดเด่นเชิงสถาปัตยกรรมคือ การประดับตกแต่งกรอบหน้าบัน ชายคา และมุมหลังคาด้วยสังกะสีฉลุลาย ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากศิลปะวิกตอเรียของอังกฤษ

หนึ่งในสถาปัตยกรรมทางพุทธศาสนาที่ภายนอกเป็นตึกฝรั่งทั้งหลัง ลักษณะอาคารก่ออิฐถือปูนสไตล์ตะวันตกล้วนทั้งหลัง ล้อมรอบด้วยกำแพงแก้ว ปูกระเบื้องสีทรายเป็นสัญลักษณ์แทนทะเลสีทันดร ส่วนหลังคาออกแบบมาเป็นส่วนหนึ่งของผนังอาคาร ลักษณะยอดจั่วและปลายปั้นลมประดับด้วยปูนปั้นรูปน้ำต้น และครีบรูปปีกนกแบบวิกตอเรียน โดยได้รับอิทธิพลจากศิลปะตะวันตกผ่านการตีความของช่างพม่าและไทใหญ่

ภายในประดิษฐานพระประธานศิลปะมัณฑเลย์ โดยไม่มีซุ้มไม้สลักประดับกระจก เน้นภาพจิตรกรรมฝีมือช่างพม่าเขียนเล่าเรื่องพุทธประวัติและทศชาติชาดก สะท้อนถึงการรับศิลปะพม่าเข้ามาเป็นหัวใจของวิหารฝรั่งหลังนี้

การเดินทางตามรอยตึกเก่าในภาคเหนือ นอกจากได้ไปเห็นกความงดงามในอดีตที่ยังเหลืออยู่แล้ว การได้อ่านภาษาที่ตัวอาคารพยายามบอกเล่าผ่านรอยอิฐ แผ่นไม้ และลวดลายฉลุอันประณีต ทุกรายละเอียดสถาปัตยกรรมกว่า 100 ปีเหล่านี้คือสิ่งที่เชื่อมโยงอดีตสู่ปัจจุบันได้อย่างน่าทึ่ง หากเริ่มหลงรักในเสน่ห์ของวันวาน ลองแพ็กกระเป๋า ออกเดินทางไปสัมผัสความงดงามเหล่านี้ด้วยตาตัวเอง แล้วจะพบว่า… เสียงกระซิบจากอดีตของเมืองเหนือยังรอต้อนรับและเติมเต็มหัวใจของผู้มาเยือนอยู่เสมอ