เมื่ออาคารตั้งอยู่กลางพื้นที่สีเขียวอันเปิดโล่งของ Taichung Central Park โจทย์ใหญ่ที่สุดจึงไม่ใช่เรื่องความสวยงาม แต่คือจะทำอย่างไรให้อาคารขนาดกว่า 58,000 ตารางเมตร ที่ประกอบด้วยส่วนของพิพิธภัณฑ์และห้องสมุดถึง 8 ส่วน ไม่ดูเทอะทะ ปิดทึบ หรือกลายเป็นสิ่งแปลกปลอมที่บดบังทัศนียภาพของสวน

“Taichung Green Museumbrary ก็เป็นส่วนหนึ่งของสวนเช่นกัน เราอยากให้สถาปัตยกรรมแห่งนี้มีปฏิสัมพันธ์ที่ดีกับสภาพแวดล้อม” SANAA เล่าถึงจุดตั้งต้นความสัมพันธ์ระหว่างอาคารกับบริบทรอบข้างจึงกลายเป็นไอเดียแรกของการออกแบบ

พวกเขายกตัวอาคารทั้งหลังขึ้นจากพื้นราว 6 เมตร เปิดชั้นล่างให้กลายเป็นลานกึ่งกลางแจ้งที่มีระดับเพดานสูงต่ำสลับกัน และตั้งชื่อว่า Shaded Plaza การจัดวางเช่นนี้ไม่เพียงเปิดให้ผู้คนเดินทะลุอาคารออกสู่สวนได้อย่างอิสระ แต่ยังทำให้ตัวอาคารกลายเป็นส่วนต่อขยายของเส้นทางเดินในสวน ทั้งยังค่อยๆ ปรับอุณหภูมิให้ร่างกายคุ้นชินก่อนก้าวเข้าสู่ภายใน ลดความต่างของอุณหภูมิระหว่างในและนอกอาคาร จนรู้สึกสบายตั้งแต่ก้าวแรก

สำหรับเปลือกอาคาร SANAA เลือกออกแบบเป็นโครงสร้าง 2 ชั้น (Double-Layered Envelope) ชั้นนอกใช้ Expanded Metal ส่วนชั้นในเป็นผนัง Curtain Wall ผนังชั้นในทำหน้าที่ทั้งกันความร้อนและเปิดรับแสงธรรมชาติอย่างมีประสิทธิภาพ ขณะที่ชั้นโลหะด้านนอกซึ่งโปร่งและมีช่องว่างในตัว ช่วยลดความรู้สึกทึบตัน ทำให้อาคารดูเบา ละมุน และอ่อนตัวต่อสายตามากขึ้น

อีกความตั้งใจที่ทำให้อาคารกลมกลืนกับสวน คือการไม่กำหนด “ทางเข้าหลัก” ที่ชัดเจนหรือมีนัยเชิงสัญลักษณ์แบบอาคารทั่วไป ผู้มาเยือนจึงเดินเข้าได้จากทุกด้านของสวน ไม่มีเส้นทางสัญจรตายตัว และจังหวะการเดินเล่นอย่างอิสระในสวนนี่เองที่ค่อยๆ นำพาผู้คนเคลื่อนเข้าสู่โถงหลักของอาคาร

จุดเด่นของโถงหลักคือสระน้ำขนาดใหญ่ที่ก่อรูปด้วยแผ่นสเตนเลสโค้ง ริวเอะ นิชิซาวะ (Ryue Nishizawa) สถาปนิกผู้ออกแบบอธิบายว่า น้ำที่ไหลไม่หยุดในสระแห่งนี้เปรียบเสมือนสัญลักษณ์ของบางสิ่ง

“บ่อเกิดพลังงานของความรู้และความคิดสร้างสรรค์ที่หลั่งไหลไม่สิ้นสุด” Ryue Nishizawa อธิบาย

ในเชิงการใช้งาน ผิวน้ำยังสะท้อนภูมิทัศน์สีเขียวภายนอกและดึงแสงธรรมชาติเข้าสู่ภายใน พร้อมช่วยปรับอุณหภูมิของพื้นที่ ทำให้โถงหลักกลายเป็นพื้นที่สาธารณะที่เหมาะแก่การแวะพักผ่อน

โจทย์การนำห้องสมุดและพิพิธภัณฑ์ศิลปะมาอยู่ด้วยกัน คือสิ่งที่ทีม SANAA มองว่า เป็นความท้าทายที่น่าตื่นเต้น “เราชอบการนำอาคารหรือฟังก์ชันแบบดั้งเดิมมาจัดโครงสร้างใหม่ เพราะมันเปิดพื้นที่ให้จินตนาการรูปแบบใหม่ๆ เกิดขึ้นได้” และแนวคิดนี้เองที่กลายเป็นรากฐานของการวางผังทั้งสองฝั่ง

ฝั่งพิพิธภัณฑ์ศิลปะ พื้นที่ที่เป็นสัญลักษณ์ที่สุดคือโถงสูง 27 เมตรที่เชื่อมต่อกันในแนวดิ่งตลอด 6 ชั้น นับเป็นพื้นที่จัดแสดงที่สูงที่สุดของไต้หวันในเวลานี้ เมื่อรวมกับห้องจัดแสดงอีก 5 ห้อง พื้นที่นี้ไม่เพียงรองรับงานศิลปะจัดวางขนาดใหญ่ แต่ยังเปิดให้ผู้ชมมองผลงานจากระดับความสูงที่ต่างกันไปในแต่ละชั้น แต่ละมุมจึงให้ความสัมพันธ์ระหว่างงานศิลปะกับมิติของสถาปัตยกรรมที่ไม่ซ้ำกัน

ส่วนฝั่งห้องสมุดเลือกใช้แนวคิด “Fluidity” หรือความลื่นไหลเป็นหัวใจ โซนการอ่านถูกแบ่งตามช่วงวัย ภายในเป็นโถงสูง 7 เมตรที่โปร่งโล่ง เฟอร์นิเจอร์ทรงโค้งทำหน้าที่ราวกระแสน้ำที่คอยนำทาง ชวนให้นักอ่านเดิน หยิบหนังสือ หรือนั่งลงอ่านได้อย่างเป็นธรรมชาติ

อีกหนึ่งไฮไลต์คือ Digital Hub ศูนย์สร้างสรรค์และการเรียนรู้ที่ออกแบบให้เพดานสูง 2 ชั้น กลางพื้นที่มีจอภาพทรงวงแหวนขนาดใหญ่แขวนอยู่ คอยแสดงข้อมูลนิทรรศการ กิจกรรม และหนังสือของทั้งห้องสมุดและพิพิธภัณฑ์แบบเรียลไทม์

ขึ้นไปบนชั้น 7 ซึ่งเป็นชั้นสูงสุดของอาคาร พื้นที่อ่านหนังสือถูกออกแบบด้วยชั้นวางสูงเพียง 110 เซนติเมตร เพื่อเปิดทัศนวิสัยให้โล่งกว้าง ปล่อยให้ Taichung Central Park กลายเป็นฉากหลังของการอ่าน นักอ่านขยับสายตาไปมาระหว่างหน้าหนังสือกับธรรมชาติได้ การอ่านที่นี่จึงไม่ใช่กิจกรรมที่ถูกขังอยู่ในห้องปิดทึบอีกต่อไป แต่กลายเป็นการใช้เวลาอยู่ร่วมกับสภาพแวดล้อมอย่างกลมกลืน

ห้องสมุดและพิพิธภัณฑ์ศิลปะไม่ได้แยกขาดจากกัน แต่เชื่อมถึงกันด้วยสะพานทางเดินที่ร้อยทั้งสองอาคารและแต่ละชั้นเข้าด้วยกัน ที่พิเศษไปกว่านั้นคือพื้นที่กึ่งกลางแจ้งบนดาดฟ้าอย่าง “Cultural Forest” ที่ใช้สะพานลอยรูปวงแหวนเชื่อมพิพิธภัณฑ์ศิลปะเข้ากับห้องสมุด ภายนอกยังหุ้มด้วย Expanded Metal แบบเดียวกับเปลือกอาคาร ทำให้ดูราวผ้าม่านที่ทอดตัวลงมาอย่างบางเบา เส้นทางวงกลมนี้ไม่บังคับทิศทาง ผู้มาเยือนจึงเดินสลับไปมาระหว่างศิลปะและการอ่านได้ตามใจ

“เราหวังว่า Taichung Green Museumbrary จะเป็นเหมือนสวนที่ผู้คนแวะมาหยุดพักและใช้เวลาได้อย่างสบายใจ” SANAA เล่าถึงความตั้งใจเบื้องหลัง ด้วยความเชื่อว่า ห้องสมุด พิพิธภัณฑ์ศิลปะ และสวนสาธารณะ ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน ทีมสถาปนิกจึงหวังว่า แม้ผู้คนจะตั้งใจมาเพื่อชมนิทรรศการหรือยืมหนังสือ แต่ระหว่างทางที่เดินผ่านอย่างไม่ได้ตั้งใจ พวกเขาอาจบังเอิญพบประสบการณ์ใหม่ที่เหนือความคาดหมาย

ที่ Taichung Green Museumbrary สถาปัตยกรรมจึงไม่ได้เป็นเพียงโครงสร้างที่รองรับการใช้งาน แต่เป็นพื้นที่ที่เชื้อเชิญให้ผู้คนก้าวเข้ามาสัมผัสการบรรจบกันของศิลปะ ความรู้ และธรรมชาติ แล้วปล่อยให้จินตนาการใหม่ๆ ค่อยๆ ผลิบาน และนี่เองคือเหตุผลที่ทำให้ที่แห่งนี้ถูกยกย่องบนเวที Golden Pin Design Award ในฐานะกรณีศึกษาที่ช่วยนิยามความหมายใหม่ของสถาปัตยกรรมวัฒนธรรมเพื่อสาธารณะ และเป็นอีกหนึ่งหมุดหมายที่คนรักศิลปะควรไปเยือนให้ได้สักครั้งในชีวิต

หมายเหตุ : แปลจากบทความของ Ellen Wang (Hsien Tzu Wang) ในความร่วมมือกับ Golden Pin Design Award SEA