กลับมาเยือนสงขลาในรอบ 10 ปี เป็นอย่างไรบ้าง

ตอนกลับมาทำงานชิ้นนี้ผมก็ใช้วิธีเดิมในการทำงานศิลปะ คือการที่มาเจอและพูดคุยกับผู้คน ผมอยากรู้ว่า เวลาผ่านไป 10 ปีแล้วทุกคนเป็นยังไงบ้าง ร้านค้าบางร้านก็ปิดไปแล้ว มีคนรุ่นใหม่เข้ามาอยู่ที่นี่เยอะขึ้น บางคนอาจจะมองว่าที่นี่เปลี่ยนไปหรือไม่น่ารักเหมือนเดิมแล้ว แต่ผมมองว่าทุกการเปลี่ยนแปลงมีสองด้านเสมอ ทั้งด้านที่ดีและด้านที่มีปัญหา แค่เรายอมรับการเปลี่ยนแปลงนั้นและพยายามเชื่อมต่อถึงกัน ก็คงสร้างความเป็นไปได้ใหม่ๆ ให้ชุมชนนะ การกลับมารอบนี้ผมเองก็ไม่เจอคนเดิมๆ หลายคน แต่ได้เจอคนใหม่ๆ ไม่ว่าจะเป็นศิลปิน นักทำหนังสือ หรือคนทำกาแฟก็มีเยอะขึ้น ที่นี่ไม่ได้มีแค่คนสงขลาที่อยู่สงขลาอีกต่อไปแล้ว

อะไรคือเสน่ห์เมืองเก่าสงขลาสำหรับนาวิน

ตั้งแต่มาสงขลาเมื่อ 10 ปีที่แล้ว ผมชอบสงขลาตรงที่ทุกคนมีน้ำใจ อยู่ด้วยกันเป็นชุมชนแม้ว่าจะมีกิจการที่แตกต่างกันไป แต่ละคนมีสิ่งที่อยากทำแล้วก็เปิดโอกาสให้กันและกันในการได้ทำในสิ่งที่อยากทำ แล้วการมาของคนรุ่นใหม่ในช่วงหลังๆ มานี้ก็ไม่ได้ลบเสน่ห์ตรงนั้นออกไป เพราะคนรุ่นใหม่ก็ไม่ได้เข้ามาแบบไม่เคารพพื้นที่ ไม่ได้มาเปลี่ยนแปลงมุมมองหรือไม่ได้มาเพียงแค่ใช้ตึกเก่าแบบผิวเผิน แต่คนรุ่นใหม่เพียงหาสถานที่ที่เป็นไปได้ในการทำงาน ขณะเดียวกันก็เปิดใจและเชื่อมโยงตัวเองกับชุมชนด้วย คนรุ่นใหม่เองก็กลับมาเพราะหวนเห็นคุณค่าในบ้านเกิดมากขึ้น และการกลับมาในแต่ละครั้งพวกเขาก็ยังเคารพคนในพื้นที่เสมอ หรืออย่างบางคนมาเพราะได้ทำในสิ่งที่อยากทำได้ที่นี่ ในแบบที่ตอนอยู่กรุงเทพฯ เขาทำสิ่งเหล่านั้นไม่ได้ เช่น ร้านแผ่นเสียงที่มาเปิดร้านบนถนนนครใน ลูกค้าส่วนใหญ่คือลูกค้าออนไลน์ แต่เขาชอบการใช้ชีวิตอยู่ที่นี่ เพราะบาลานซ์ชีวิตได้ เขาได้ออกมาเจอผู้คน ได้ออกมาใช้ชีวิตกับชุมชน ผมเลยยิ่งมองว่า เมืองเก่าสงขลาเป็นเมืองที่เลือกคน ไม่ใช่คนเลือกเมืองอย่างเดียว เพราะเมืองก็สร้างคนให้เป็นคน สำหรับผมแล้วสงขลาจึงเป็นบ้านหลังหนึ่งที่อบอุ่นทุกครั้งเมื่อได้กลับมาเยือน เป็นเมืองที่มากกว่าแค่การมาทำงานศิลปะ

‘นครโอเค ซิงกอร่า เหนือกาลเวลา 2’ เริ่มขึ้นตั้งแต่เมื่อไหร่

งานชิ้นนี้เตรียมงานตั้งแต่เดือนธันวาคมปลายปีที่แล้ว เริ่มจากเหตุการณ์น้ำท่วมครั้งที่ผ่านมา ผมเป็นห่วงคนที่นี่เพราะผมผูกพันแล้วก็เคยอยู่มา 10 ปีแล้ว อย่างคนที่เคยไปรับ-ส่งผมที่สนามบินอยู่ตลอด รอบนี้เขาก็ไม่ได้มารับ-ส่งแล้วเพราะรถพังไปกับน้ำท่วม ผมก็เลยคิดว่า อยากเอาศิลปะมาทำอะไรบางอย่างได้บ้าง แม้ในความเป็นจริง ศิลปะอาจจะไม่สามารถช่วยเหลือแบบจับต้องได้ แต่ก็อยากเอาศิลปะมาเล่าเรื่องและเชื่อมต่อผู้คนกับชุมชนเข้าด้วยกัน พอดีกันกับที่ เอ๋-ปกรณ์ a.e.y.space ได้มาชวนไปทำงานด้วยกันในเทศกาลนี้พอดี

ทำไมวิดีโออาร์ต ‘ซิงกอร่า ไดอารี่’ ในนิทรรศการนี้ถึงเลือกถ่ายทำเป็นแนวตั้ง

เป็นเรื่องที่ตลกมากเลย (หัวเราะ) จริงๆ หลายคนถามแบบนี้เหมือนกันนะ คือผมเริ่มถ่ายวิดีโอแนวตั้งมาเมื่อ 30 ปีที่แล้ว ตั้งแต่ที่ได้ทุนไปทำงานศิลปะที่ญี่ปุ่น ตั้งแต่สมัยยังไม่มีมือถือ ผมเรียนจิตรกรรมมาก็จริงแต่ก็ชอบถ่ายภาพ การถ่ายแนวตั้งเริ่มตั้งแต่ความชอบถ่ายรูปพอร์เทรตแล้ว อย่างงาน ‘There Is No Voice’ ก็เป็นงานภาพถ่ายบุคคลแล้วภาพเหล่านั้นก็ใส่ลงไปในขวดแก้ว สมัยก่อนก็ใช้กล้องใหญ่ๆ ถ่าย แบกถ่ายให้เป็นแนวตั้ง ผมไปถ่ายมา 20 กว่าเมือง ถ่ายหลายประเทศ ซึ่งก็เจ๋งดีนะที่งานเราเมื่อ 30 ปีที่แล้ว กลายเป็น TikTok ณ เวลานี้ได้เฉยเลย แล้วก็ไปสร้างบทสนทนาให้คนปัจจุบันได้ ซึ่งตัววิดีโอเราตั้งใจทำงานเป็นเหมือนการแขวนลอยๆ ให้มีความรู้สึกเหมือนทุกคนกำลังอ่านโปสต์การ์ดที่ส่งมาจากเมืองเมืองนี้เลย

ผลงานทั้งตัวภาพวาด เพลงประจำเมืองอย่าง ‘นครโอเค’ และวิดีโอที่ทุกคนเห็นในนิทรรศการนี้ บอกเล่าเรื่องราวของเมือง และยังพูดถึงดินแดนในจินตนาการด้วย เพราะนครโอเคสำหรับผมคือดินแดนในจินตนาการที่พื้นฐานเรื่องราวมาจากชุมชนจริงๆ เป็นเมืองที่มีความสุขพอดี อาจไม่ใช่ความสุขที่เพอร์เฟกต์ แต่เป็นดินแดนที่เปลี่ยนไปตลอด และแต่ละคนก็มีนิยามของคำว่า ‘โอเค’ ในแบบที่แตกต่างกันไป เป็นโอเคที่ไม่ได้เลิศที่สุดแต่ทุกคนพึงพอใจและเป็นดินแดนที่เชื่อมต่อกับทุกคนได้ ไม่ใช่แค่การเชื่อมต่อกับคนที่นี่แต่เชื่อมต่อกับคนที่มาเยือนด้วย

คำว่า ‘โอเค’ มาอยู่ในการทำงานและผลงานศิลปะของนาวินได้ยังไง

ผมมีเพื่อน 2 คนตอนยังอยู่กรุงเทพฯ เขาเบื่อกรุงเทพฯ กัน ก็เลยพากันไปอยู่หัวหินก่อน แล้วจึงค่อยมาซื้อตึกเก่าแล้วชวนเราไปอยู่สงขลาด้วยกัน จนกระทั่งปี 2015 หลังจากที่ผมเปิดสตูดิโอเค (StudiOK) เสร็จ ผมอยากไปเที่ยว เลยขับรถไปเจอเพื่อนที่หัวหินก่อน หลังจากนั้นจึงค่อยพากันไปเที่ยวที่เมืองเก่าสงขลา การไปเที่ยวรอบนั้นก็ได้ตื่นเช้ามากินอาหารเช้าที่เป็นร้านในชุมชน ทำให้ผมนึกถึงตอนเป็นเด็กๆ ที่ผมเติบโตมาในตลาดวโรรส (กาดหลวง) จังหวัดเชียงใหม่ พ่อแม่ผมมีเชื้อสายอินเดียแต่ด้วยความที่ผมเกิดที่ไทย ผมก็ถือว่าเป็นคนไทย ผมเห็นความหลากหลายทางวัฒนธรรมในตลาด กินกาแฟ กินข้าวเหนียวน้ำพริกหนุ่ม ห่อข้าวไปกินที่โรงเรียน กลับบ้านมาก็มีแกงอินเดียรออยู่ที่บ้าน ความหลากหลายของเมืองเก่าสงขลาเองก็ให้บรรยากาศแบบนั้น บรรยากาศที่กำลังหายไปจากเมืองเชียงใหม่ ผมเลยรู้สึกว่าน่าเสียดายที่มันกำลังจะหายไป เพราะอย่างที่เมืองเก่าสงขลา มันเกิดขึ้นจากความออร์แกนิกไม่มีใครบังคับให้เกิดวัฒนธรรมนี้ขึ้น ทุกคนไปตั้งวงจิบชากันเอง แล้วก็ตั้งวงสนทนา จนเกิดบรรยากาศเหล่านี้ด้วยตัวของมันเอง

นั่นจึงทำให้เมื่อ 10 ปีที่แล้วผมเริ่มจากการทำสัมภาษณ์และบันทึกเป็นภาพยนตร์สัมภาษณ์ บวกกับได้ทำเพลง ‘นครโอเค’ ด้วย ซึ่งในตอนนั้นผมก็ได้เชื่อมโยงชิ้นงานกับความทรงจำที่เชียงใหม่ เพราะร้านขายผ้าของพ่อชื่อว่า ‘โอเค’ มันเป็นวิธีคิดของคนอินเดียในยุคก่อนที่เข้ามาอยู่และค้าขายที่ไทย เขายังพูดไทยไม่ค่อยได้ แต่ก็อยากตั้งชื่อให้ดูเป็นมิตร เช่น ร้านใจดี ร้านใจกว้าง ร้านเศรษฐี ร้านของปู่เลยตั้งชื่อว่าโอเค ซึ่งในสมัยนั้นคำว่าโอเคยังเป็นคำใหม่ด้วย และในเวลานั้นพ่อก็กำลังจะเลิกทำกิจการผ้าพอดี ผมสานต่อตรงนั้นไม่ได้ เพราะผมชอบศิลปะ เลยเอาชื่อร้านผ้าโอเคมาทำงานศิลปะ

บวกกับการมาเจอความเป็นเมืองของสงขลาที่ผมมองว่าน่าสนใจมาก สงขลาเป็นเมืองที่มีทั้งนครนอก นครใน มีประวัติศาสตร์กำแพงเมืองที่ลงตัวมากๆ ผมเลยพูดเล่นๆ กับเพื่อนว่า จะตั้งชื่องานว่า ‘นครโอเค’ เพื่อนก็ขำขันกันว่า “มันมีที่ไหนนครโอเค” ผมเลยมองว่ามันดูเป็นอีกดินแดนหนึ่งดีนะ แล้วก็กลายเป็นศิลปะที่สร้างให้คนคิด เปิดพื้นที่ให้นครโอเคกลายเป็นดินแดนจินตนาการ แต่ก็เชื่อมต่อความเป็นจริงของที่นี่ด้วย เราเลยมีทั้งภาพจิตรกรรม วิดีโอสัมภาษณ์ รวมถึงผมยังเขียนบทและทำเป็นเพลงให้ทุกคนในชุมชนร้องคนละท่อน จนกลายเป็นเพลงประจำเมืองไปเลย

งานศิลปะเข้ามาในชีวิตของนาวินตั้งแต่เมื่อไหร่

เริ่มจากการที่ตอนเด็กๆ ผมชอบวาดรูป ในตระกูลเราไม่มีใครทำงานสายศิลปะเลย แต่ด้วยความที่ผมเป็นลูกพ่อค้า ทำให้มีนิสัยชอบสังเกต ชอบหยิบจับและดูผ้าในร้าน ก็ชอบเขียน ชอบลอกลายผ้า ตอนแรกแม่ก็เป็นห่วงนะว่า ทำงานศิลปะจะมีอาชีพให้ทำไหม เขาถามด้วยความเป็นห่วงแต่ไม่ได้ห้ามนะ ทั้งพ่อทั้งแม่ก็ไม่ได้เรียนสูง แต่เขาก็อยากให้ลูกทุกคนได้เรียนเท่าที่จะเป็นไปได้ พอผมขอเรียนศิลปะ เขาก็ไม่ได้ห้ามแต่แค่ห่วง แม่เลยบอกว่า ลองเรียนไปสักปีก็ได้ ถ้าไม่ชอบก็เปลี่ยนไปเรียนสาขาอื่น ซึ่งจริงๆ ผมรู้ตัวมาตั้งแต่มัธยมแล้วว่า อยากทำงานศิลปะ ไม่ได้พูดว่าอยากเป็นศิลปิน เพราะรู้สึกว่าเป็นสิ่งที่กำหนดไม่ได้ แค่ตั้งใจอยากทำในสิ่งที่อยากทำ

หลังจากนั้นผมได้เดินทางไปทำนิทรรศการกลุ่มที่ญี่ปุ่นอยู่ 3 ปี ได้ย้ายไปอยู่ที่นั่นและมีลูก การมีลูกทำให้ผมกลับไปสนใจรากเหง้าของตัวเองอีกครั้ง นั่นก็คือการมีเชื้อสายอินเดีย เมื่อก่อนผมไม่ได้สนใจรากเหง้าของตัวเองเลย เพราะเคยถูกล้อด้วยคำว่า ‘แขก’ แต่การมีลูกแล้วเขาต้องใช้นามสกุลของเรา ทำให้ผมเริ่มค้นหาตัวตนจริงๆ ของตัวเองเพื่อที่จะได้อธิบายและส่งต่อสิ่งเหล่านี้ให้ลูกได้

กระทั่งผมได้เดินทางไปอินเดีย จนไปเจอว่าเชื้อสายของผมมาจากทางอินเดียจริง แต่ต้นกำเนิดของบ้านเกิดในตอนนี้คือปากีสถาน ที่เดิมทีเคยเป็นรัฐปัญจาบ ผมค้นหาประวัติของรากเหง้าตัวเองและนำมาทำงานศิลปะอยู่เรื่อยๆ จนกระทั่งผมได้ทำประวัติคนอินเดียในไทยด้วย ผมไปสัมภาษณ์ผู้คนที่มาจากอินเดียทั่วประเทศไทย 500 คน ซึ่งมีกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ และศาสนาอื่นๆ ที่มาจากอินเดียด้วย แล้วทำเป็นนิทรรศการและสื่อออกมา รวมถึงการมาที่สงขลา เราก็เจอคนอินเดีย จนบังเอิญว่ามีคนรู้จักปู่ของผมด้วย เพราะสงขลาคือเมืองการค้า พ่อค้าเขาก็รู้จักกันหมดเลย

ทำไมนาวินถึงยังคงชอบเล่าเรื่องของผู้คน

การที่เราได้ฟัง เรียนรู้ และรู้จักคนอื่นคือการที่เราได้รู้จักตัวเราเองด้วย อย่างตอนวัยรุ่น คนก็มักจะพูดว่าให้ออกเดินทางเพื่อที่จะได้รู้ว่า เราอยากทำอะไร อย่างผมเองก็บอกลูกแบบนี้เหมือนกัน และการได้ฟังเรื่องราวของคนอื่นก็ทำให้ได้ย้อนมองว่า ‘แล้วเราเป็นใคร?’ ในคำถามนี้ก็ทำให้ได้คำตอบว่า จริงๆ ผมไม่ได้อยากบอกใครว่าตัวเองเป็นศิลปิน แต่ผมชอบทำงานจากการไปเรียนรู้คนอื่น ไปกินข้าวกับคนอื่น โดยที่ถ้าเขาไม่ถาม ผมก็ไม่ได้บอกว่าผมทำงานแบบไหน เพราะจริงๆ ผมชอบฟังเรื่องคนอื่นมากกว่า

หลังจากลงพื้นที่ไปพูดคุยและสัมภาษณ์ผู้คน ผมก็เอาสิ่งที่ได้รับฟังและเรียนรู้มาตกตะกอน แล้วค่อยมาคิดต่อว่าเราจะทำชิ้นงานออกมาแบบไหน โดยมีพื้นฐานเรื่องราวของผู้คนในการเล่าเรื่อง โดยเฉพาะคนตัวเล็กตัวน้อยที่กลายเป็นดาราในภาพผลงานเหล่านี้ เขาอาจไม่เคยคาดหวังมาก่อนว่า เขาจะเป็นส่วนหนึ่งในงานศิลปะได้ เพราะเขาไม่เคยคิดด้วยซ้ำว่า เรื่องราวของเขามันสำคัญ พอเราได้เอาสิ่งเหล่านี้มาเป็นงานศิลปะ แล้วชุมชนได้มาเห็นงานที่มีเขา ผมว่ามันทำให้เขาเห็นคุณค่าที่ไม่ใช่แค่ตัวเขาเองแต่เห็นคุณค่าในชุมชนที่เขาอยู่

หน้าที่ของงานศิลปะจึงไม่ใช่แค่เรื่องของศิลปิน แต่งานศิลปะมันกลับไปสู่ผู้คน รางวัลที่เราได้จากการทำงานไม่ใช่ชื่อเสียงจากวงการศิลปะ แต่เป็นการที่ชุมชนเห็นค่างานเราและได้รู้สึกว่า ชุมชนมีความเป็นเจ้าของร่วม นั่นคือรางวัลที่ยิ่งใหญ่มากๆ แล้ว งานเราอยากให้งานศิลปะอยู่ในชุมชนได้ ไม่ได้อยากให้อยู่ในแกลเลอรีหรือหอศิลป์ เพราะศิลปะต้องทำหน้าที่ของมัน เพื่อให้เรื่องราวของชุมชนได้นำไปเล่าต่อ ให้งานศิลปะสร้างบทสนทนาที่ให้คนได้พูดคุยกัน ทำให้ชุมชนได้ใกล้ชิดกับงานศิลปะอย่างแท้จริงด้วย